Na de arrestatie
Wat gebeurde er na de arrestatie?
Het verhaal van de arrestatie, de eerste jaren van detentie en wat Lars in die periode meemaakte.
Na 16 mei 2022
Vijf minuten die nooit eindigden
Drie dagen na het overlijden van zijn mama
Op 13 mei 2022, drie dagen vóór zijn arrestatie, verloor Lars zijn mama. Voor hem was zij eenvoudigweg: Moeke. De beste mama ooit.
De reis naar Noord-Macedonië was al maanden gepland. Moeke was iemand die zich door alles heen vocht. Lars geloofde niet dat zij dit keer toch haar eeuwige reis zou aangaan.
Op dat moment verbleef hij in Struga. Op 16 mei 2022 had hij een vlucht terug naar België. Geen gewone terugreis, maar een bijzonder emotionele tocht: hij ging naar huis om afscheid te nemen van zijn mama.
Bij de incheckbalie op de luchthaven van Skopje tikte iemand hem op de schouder. Hij moest even meekomen.
Het volledige verloop van de eerste maanden schreef Lars neer in zijn dagboek.
De arrestatie
Lars werd naar een gebouw vlak bij de luchthaven gebracht. Hij wist niet wat er gebeurde en waarom hij werd meegenomen. Daar werden hem enkele vragen gesteld. Hij werd gefouilleerd en zijn bagage werd doorzocht.
Hij moest allerlei documenten ondertekenen. Alles stond in het Macedonisch. Er was geen tolk aanwezig en de stukken werden niet vertaald. Lars spreekt geen Macedonisch.
Toen hem werd gezegd dat hij zou worden gearresteerd, vroeg hij om een advocaat. Hij mocht bellen, maar niemand gaf hem een nummer. Uiteindelijk belde hij een Belgische advocaat die in zijn telefoon stond.
Lars bleef vragen om een Macedonische advocaat. Pas 's avonds, meer dan veertien uur na zijn arrestatie en na herhaald aandringen, kwam er een advocaat.
De eerste verschijning en Shutka
De volgende dag werd Lars naar de rechtbank gebracht. Daar hoorde hij een verhaal waarvan hij volledig achteroverviel. Niets in dat verhaal bevatte ook maar enige waarheid.
Daarna werd hij rechtstreeks naar Shutka gebracht, een oud en vervallen detentiecentrum dat internationaal bekendstaat om ernstige mensenrechtenschendingen.
Hij werd in voorlopige hechtenis geplaatst. Niemand legde hem zijn rechten uit. Niemand vertelde hem wat hij moest doen of wat er verder zou gebeuren. Hij werd in een cel met andere personen binnengebracht en dat was het.
Daar zou hij uiteindelijk 26 maanden blijven.
Veeg of scroll horizontaal door de beelden. Klik op een foto om ze volledig te openen.
Een advocaat die hij niet vertrouwde
De eerste maanden probeerde een bevriende Belgische advocaat Lars te helpen. Die kende het Belgische systeem, maar niet hoe het Macedonische systeem werkt — of net niet werkt.
Er werd een andere Macedonische advocaat gekozen dan de eerste die bij Lars was verschenen. Die keuze zou later catastrofaal blijken.
De advocaat wilde nauwelijks contact onderhouden met de familie, verhoogde zijn prijs, deed talloze loze beloften en gaf geen correct juridisch advies. Hij legde niet uit dat het Macedonische systeem niet draaide om de vraag of Lars schuldig was of niet. Een behoorlijke Nederlandse tolk was er nog altijd niet.
Lars liet ontelbare keren weten dat hij deze advocaat niet vertrouwde. Vanuit België wisten we niet wat er precies gebeurde. De Belgische advocaat had aanvankelijk wel vertrouwen in hem.
Zes maanden zonder neutraal onderzoek
Gedurende de eerste zes maanden werd Lars verschillende keren naar de aanklager gebracht. Hij had zijn volledige verhaal in een boekje geschreven, met alle details. Hij was ervan overtuigd dat men hem zou vrijlaten zodra hij gewoon eerlijk uitlegde wat er was gebeurd.
Er werden geen vragen gesteld. Hij werd niet verhoord over de zaken die de aanklager later als bewijs tegen hem zou gebruiken. Onderzoekshandelingen die Lars zelf vroeg, werden niet uitgevoerd.
Uit zijn lange verklaringen werden slechts enkele woorden en zinnen gehaald en anders geformuleerd. Daarna moest Lars de verklaringen in het Macedonisch ondertekenen zonder te weten wat er precies stond.
Zes maanden na zijn arrestatie moest de aanklager zijn aanhouding verlengen of hem vrijlaten. Zijn advocaat was gerust: er waren geen bewijzen en Lars zou worden vrijgelaten.
Die dag in november, enkele minuten vóór het einde van de termijn, kreeg Lars een document. Hij werd opnieuw voor de rechtbank geleid en bleef vastzitten.
Het systeem in Noord-Macedonië kent geen onderzoeksrechter zoals in België. Er werd geen neutraal onderzoek gevoerd. Er werd alleen gezocht naar elementen die Lars schuldig konden maken.
Een valse strategie die Lars weigerde
De advocaat wilde als strategie gebruiken dat Lars zou verklaren dat hij heel veel van het meisje hield en oprecht met haar wilde trouwen.
Lars weigerde dat resoluut. Het was niet de waarheid.
Hij bleef erbij dat hij alleen wilde helpen met school en praktische ondersteuning. Volgens de advocaat zou Lars na de universitaire expertises die hem volledig vrijpleitten zeker snel in België zijn.
Dat gebeurde niet.
Een proces dat meer dan 22 zittingen duurde
Begin januari 2023 begon de rechtszaak. Ze zou meer dan 22 zittingen duren, iets wat amper voorkomt.
Er was een tolk aanwezig die amper Nederlands sprak en slechts een fractie vertaalde. Lars wist niet wat er werd gezegd en begreep niet wat er gebeurde. Zijn advocaat hielp hem niet. Tijdens het proces werden geen bewijzen getoond.
De advocaat zei nu dat Lars "less, less, less than the minimum" zou krijgen. Het minimum was vier jaar.
Later hoorden we dat de aanklager vóór een proces altijd een voorstel tot straf doet. Wie het voorstel aanvaardt, krijgt geen proces. Lars heeft nooit geweten wat dat voorstel was.
Lars mocht tijdens het proces zijn eigen verhaal niet meer vertellen. Ook bij de aanklager mocht hij vóór het proces niets meer zeggen over de belangrijkste laatste weken.
Expertises die hem vrijpleitten
Naast de universitaire expertise liet de rechtbank nog een bijkomende expertise uitvoeren, deze keer niet door professoren maar door gewone psychiaters.
Toen Lars die zelf vertaald kreeg, was hij blij. Ook daarin stond dat er geen traumatiserende sporen waren bij het slachtoffer en dat men moest kijken of er werkelijk bewijzen waren.
Die bewijzen waren er niet.
Voor de laatste zitting had Lars een uitgebreid eindwoord voorbereid. Zijn advocaat onderbrak hem telkens. Uiteindelijk zweeg Lars.
Zes jaar en zes maanden
In september 2023 kwam de uitspraak.
Zes jaar en zes maanden gevangenisstraf.
Ook de ouders werden veroordeeld.
In overleg met de Belgische advocaat werd beslist om niet in beroep te gaan. Na anderhalf jaar was duidelijk geworden dat Lars gelijk had: het systeem werkte niet en de Macedonische advocaat was niet te vertrouwen.
Alles werd ingezet op een overbrenging naar België. Daar zou Lars onder het Belgische strafuitvoeringsrecht na enkele maanden vrij kunnen komen. Bovendien had de rechter geoordeeld dat Lars vanaf de inwerkingtreding van het vonnis het land werd uitgezet.
We meldden aan de ambassade, aan de advocaat en aan iedereen die betrokken was dat Lars niet in beroep ging. Daarna wachtten we op zijn overbrenging.
Nieuwe facturen, dreigementen en een beroep tegen zijn wil
Na de uitspraak volgden extra kosten van de Macedonische advocaat. Hij beweerde meer geld te hebben uitgegeven en stuurde een bijkomende factuur. Dat was niet de afspraak en we konden die niet betalen.
De vriendelijke e-mails veranderden in dreigementen en leugens. De advocaat beweerde zelfs dat hij Lars honderdduizenden euro's en levenslang had bespaard. Het contact met de vader van Lars — een oudere man — ging bijna over in stalking en laster.
Na overleg met derden trokken we zijn mandaat in. Lars had de advocaat sinds de uitspraak niet meer gezien. Hij schreef brieven en stelde vragen, maar niets hielp.
Tot hij in april 2024 plots een brief in de gevangenis kreeg: beroep.
Tegen de wil van Lars en tegen de wil van iedereen die hem hielp, had de advocaat toch beroep ingesteld.
Nu weten we dat veel advocaten zo werken, vooral met buitenlanders: een zwakke verdediging, een veroordeling, een nieuwe procedure, een nieuwe factuur, opnieuw beroep en opnieuw een factuur — tot iemand bijna vrij is en financieel volledig is uitgemolken.
Een beroep zonder verdediging
Lars had geen advocaat. Na vele brieven stelde de rechtbank iemand aan. Zij bezocht hem ongeveer twee weken vóór de zitting. Het gesprek duurde ongeveer vijftien minuten.
Lars had zelf een eindwoord geschreven waarin hij elk woord van het eerste vonnis weerlegde.
Toen de zitting begon, waren de andere beklaagden zelfs vergeten uit de gevangenis te halen. Iedereen moest wachten.
Na ongeveer tien minuten vroeg Lars het woord. Hij mocht niets zeggen. Tegen alle normen van een eerlijk proces in werd zijn verdediging niet gehoord.
Na de zitting sprak de nieuwe advocate hem aan. Haar opdracht stopte daar. Ze bood aan hem te helpen met een "heel snelle" overbrenging naar België. Dat zou 5.000 euro kosten.
Ze zei ook dat hij de extra kosten van zijn oude advocaat moest betalen, omdat die anders alles zou blokkeren.
Het vonnis werd gewoon bevestigd. Volgens de nieuwe en huidige advocaat van Lars is het arrest in beroep zelfs niet wettig opgesteld.
Geen dossier, geen vertalingen
Lars vroeg tientallen keren inzage in zijn dossier. Hij kreeg die één keer, zeer kort, en kon nauwelijks iets lezen.
Hij vroeg vertalingen van de stukken. Die kreeg hij nooit.
Hij schreef brieven, stelde vragen en probeerde zelf te begrijpen wat er met hem gebeurde. Maar hij bleef afhankelijk van advocaten, tolken en instanties die hem geen behoorlijke informatie gaven.
Idrizovo
Rond juli 2024 werd Lars overgebracht naar de gevangenis van Idrizovo.
Sindsdien is het contact met hem slechts sporadisch mogelijk.
Daar begon een nieuw hoofdstuk: detentie in onmenselijke omstandigheden, de strijd om hem naar België over te brengen en de blijvende vraag om hem eindelijk vrij te krijgen.